Narzędzia badawcze | MIII

działanie w kulturze

Projekt badawczy polega z jednej strony na rozpoznaniu istotnych sfer aktywności społecznej i kulturalnej, a następnie – w kolejnym roku – na skonstruowaniu i przeprowadzeniu takich działań animacyjnych i artystycznych, które będą w stanie ową aktywność pobudzić i odsłonić pewne lokalne potencjały kreatywności kulturowej.

Na początku badania mają na celu – za pomocą wstępnych narzędzi – uchwytywanie „gorących miejsc kultury”, tj. oddolnych i autonomicznych sposobów budowania aktywności społecznej i uczestnictwa w kulturze. Badania terenowe będą polegały na wspólnym zamieszkiwaniu w domach ludzi z Broniowa, Załawy i Cukrówki, spotkaniach, rozmowach, obserwacji uczestniczącej, wywiadach swobodnych, etnograficznych, rejestracji fotograficznej, prowadzeniu notatek terenowych i dzienników badawczych. Wszyscy członkowie zespołu badawczo-animacyjnego zamieszkają w domach ludzi z Cukrówki, Załawy, Broniowa i Ostałówka. Pozwoli to na stworzenie bliskich i długotrwałych warunków społecznej intymności; w czasie naszych pobytów podstawą badań będzie zatem wspólne przebywanie z mieszkańcami, uczestniczenie w życiu rodzinnym i sąsiedzkim, udział w wydarzeniach towarzyskich, w rozrywce, wspólne prace i rozmowy.

  • Badania w działaniu

    W kolejnym etapie badań na postawie zgromadzonego materiału mają zostać wprowadzone „badania w działaniu” (action research): badania etnograficzne połączone z działaniami animacyjnymi i artystycznymi przygotowanymi we współpracy z doświadczonymi animatorami ze Stowarzyszenia „Katedra Kultury”.

  • Będą to krótkie projekty animacyjno-artystyczne, których celem będzie dalsze odkrywanie i zarazem pobudzanie specyficznej formy „sztuki życia” (Willis 2005), samoorganizacji i aktywności twórczej obecnej w badanych wsiach. Projekt badań polega zatem z jednej strony na rozpoznaniu istotnych sfer aktywności społecznej i kulturalnej, a następnie na skonstruowaniu i przeprowadzeniu takich działań animacyjnych i artystycznych, które będą w stanie pobudzić i odsłonić lokalne potencjały oddolnego tworzenia kultury. Badania polegają zatem wpierw na odkrywaniu „gorące miejsca kultury”, po to aby przygotować dobrze działania animacyjne i artystyczne, a następnie na poprowadzeniu działań animacyjnych i obserwowaniu (etnograficznym rejestrowaniu) tego co się wydarzyło w trakcie tych działań. Etnografia będzie ubogacała w ten sposób animację, ale następnie to animacja będzie tworzyła sytuacje badawcze, w których rzeczywistość etnograficzna stawała się intensywna i „gęsta”. Materiał z działań animacyjnych będzie powstawał poprzez wykonywanie w ciągu całego pobytu notatek terenowych, nagrań i zapisów wywiadów, zapisów swobodnych narracji i rozmów etnograficznych, fotografii i filmów.

    W projekcie tym zapleczem metodologicznym i teoretycznym jest koncepcja „zwrotu działaniowego” i idea etnografii jako „pobudzania i odgrywania kultury” (Aleksander 2009). Pozwala ona na stworzenie takich rozpoznań i w konsekwencji takich działań, które umożliwią projektowanie akcji kulturalnych opartych na oddolnych mechanizmach modernizacyjnych i na oryginalnych, płynących z działania wspólnot wiejskich potencjałach rozwoju. Koncepcja „zwrotu działaniowego” i „odgrywania kultury” przeciwstawia się w ten sposób wizji kultury jak z góry zdefiniowanych zasobów, jako czegoś „gotowego”, co można by opisać, wnieść czy implementować – zwrot działaniowy pozwala na wytwarzanie nowej logiki wydarzeń, na przekraczanie sytuacji, na „emergencję znaczenia”. Badania mają na celu uchwycenie i opisanie nowego, partycypacyjnego świata „epistemologii poszerzonej” –doświadczeń kulturowych powstających tu i teraz, zarówno wśród ludzi na miejscu, jak i w zespole etnografów i animatorów umożliwiając w ten sposób wgląd w autonomiczne i niejawne mechanizmy oddolnego tworzenia kultury.

 

Bibliografia:

Alexander B.K. 2009. Etnografia performatywna. Odgrywanie i pobudzanie kultury, przeł. Ł. Marciniak, [w:] Metody badań jakościowych, t. 1, red. N. K. Denzin, Y. S. Lincoln, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Willis P. 2005. Wyobraźnia etnograficzna, przeł. E. Klekot, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.