Lokalne wymiary pamięci

moduł badawczy V

Badania prowadzone w ramach modułu podejmują zagadnienie pamięci społecznej w społeczności lokalnej

  • Celem badań jest zrozumienie, jak różne wymiary pamięci współistnieją ze sobą i wzajemnie na siebie oddziałują. Interesuje nas to, jakie praktyki upamiętniania miejscowej historii podejmowane są w badanych społecznościach, kto je inicjuje i z jakim odbiorem się spotykają? Jak lokalna polityka administracyjna, ekonomiczna, kulturowa i historyczna kształtuje współczesną kulturę pamięci i jak wpływa na podejmowane oddolnie praktyki upamiętniania? Czy i w jaki sposób pamięć biograficzna i wspomnienia mieszkańców badanych miejscowości wpływają na miejscową politykę historyczną?

  • WIELOKULTUROWOŚĆ
    Jak w badanych społecznościach rozumiana jest wielokulturowość i jakie znaczenia ze sobą niesie? Jak wiąże się z przemysłem turystycznym, turystyką kulturową (np. festiwale, programy edukacyjne i artystyczne)?

    ŻYDZI
    Ważnym elementem warunkującym omawiane zjawiska jest pamięć (lub nie-pamięć) o przeszłości żydowskich mieszkańców badanych terenów oraz Holokauście. W ramach badań podejmiemy więc następujące tematy: jakie jest miejsce Żydów w pamięci mieszkańców? Jakie jest miejsce społeczności żydowskiej w lokalnych narracjach historycznych, w polityce kulturalnej i historycznej, reprezentowanej przez miejscowe instytucje kultury, muzea, organizacje? Jak jest konstruowane dziedzictwo żydowskie badanych terenów? Jak jest traktowane? Jaką rolę pełni w budowaniu tożsamości mieszkańców badanych miejscowości?

    CHASYDZI
    Lelów stanowi ważne centrum pielgrzymkowe dla chasydów, odwiedzających grób cadyka Dawida Biedermana. Z perspektywy badanych w ramach modułu zagadnień istotne jest więc także pytanie o to, jakie znaczenie nadaje się przyjazdom chasydów i chasydzkiej historii badanej miejscowości? Jak obecność chasydów wpływa na myślenie o lokalnej historii i jak kształtuje lokalną politykę administracyjną i historyczną?

O TERENIE

Lelów jest niewielką miejscowością, liczącą około dwóch tysięcy mieszkańców, położoną w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim. Lelów to miejscowość o długiej, kilkusetletniej historii – od XIV wieku posiadał prawa miejskie (które utracił w 1869 roku), a w XVI wieku był ważnym miastem powiatowym województwa krakowskiego. Przez szereg lat Lelów był też dużym ośrodkiem życia społeczności żydowskiej, która od przełomu XIX i XX wieku do II wojny światowej stanowiła około 50-60% mieszkańców. Ogromna większość Żydów mieszkających przed wojną w Lelowie zginęła w wyniku Zagłady.

Współcześnie w Lelowie znajduje się siedziba gminy, a także kilka instytucji zajmujących się organizacją życia kulturalno-społecznego (m.in. Gminny Ośrodek Kultury, Lelowskie Towarzystwo Historyczno-Kulturalne im. Walentego Zwierkowskiego). Ważnym wydarzeniem jest organizowane od 2003 roku Święto Ciulimu – Czulentu: Festiwal kultury polskiej i żydowskiej – Lelowskie spotkania kultur, przyciągające co roku kilka tysięcy uczestników. Lelów, jako miejsce pochówku cadyka Dawida Biedermana, odwiedzany jest w każdą rocznicę śmierci cadyka (jorcajt) przez pielgrzymki chasydzkie.

 

Pamięć wiąże się z kulturą na tysiąc różnych sposobów. Antropolodzy zazwyczaj ujmują pamięć jako proces i koncentrują się na subiektywnym wymiarze. Interesuje nas przede wszystkim to, jak pamięć i sposoby pamiętania przekładają się na praktyki kulturowe i społeczne i jakie są społeczne konteksty funkcjonowania pamięci. Pamięci – w swoich przejawach tak indywidualnych, jak i zbiorowych – są współkształtowane przez politykę historyczno-kulturalną.
Author's imageMagdalena ZatorskaKoordynatorka modułu

Case studies