Opis projektu

cel, zakres, metodologia

napis-kulturaoddolna_ost

  • Oddolne tworzenie kultury?

    Celem projektu „Oddolne tworzenie kultury. Wielostanowiskowe studium porównawcze” było badanie oddolnych praktyk kulturowych, praktyk instytucjonalnych oraz relacji między nimi.[1]

  • W tym celu prowadziliśmy przez 3 lata badania etnograficzne, w ramach których przeprowadziliśmy setki wywiadów, posiadających elementy zarówno otwarte, jak i ustrukturyzowane, prowadziliśmy obserwację uczestnicząca, wykonywaliśmy zdjęcia i rejestracje filmowe.

    Następnie przygotowaliśmy 55 studiów przypadku[2]: opisów konkretnych sytuacji, miejsc, działań, które umożliwiły nam uchwycenie różnych aspektów obserwowanych zjawisk i ukazanie wpływu przecinających się wymiarów polityki kulturalnej, ekonomicznej, administracyjnej, historycznej na oddolne praktyki o różnorodnym charakterze, o czym szerzej dalej. Realizują one, w mniejszym lub większym stopniu, wytyczone cele takie jak:


    • identyfikowanie kulturotwórczych praktyk społecznych w wymiarze lokalnym i regionalnym zarówno o formach tradycyjnych, jak i wynikających ze współczesnych przemian (np. w kontakcie z nowymi technologiami);
    • wskazanie szczególnie ważnych obszarów działania polityki kulturalnej, ekonomicznej, administracyjnej, historycznej z perspektywy potrzeb wynikających z działań lokalnych i regionalnych;
    • analiza odbioru działań instytucjonalnych w społecznościach lokalnych zróżnicowanych ośrodków, np. zarówno dużych miast, małych miast, jak i wsi;

    • opisanie różnorodnych oddolnych praktyk kulturowych pojawiających się w odpowiedzi na działania instytucjonalne;
    • udokumentowanie zmian kulturowych w zakresie np. spędzania czasu wolnego, wytwórczości, percepcji kultury narodowej i regionalnej;
    • porównanie dynamiki zmian w różnorodnych wymiarach lokalnych, społecznych, demograficznych;
    • analizowanie współczesnego kanonu kultury narodowej w kontekście przemian politycznych, procesów globalizacji, użytkowania nowych mediów.
  • setki wywiadów etnograficznych

  • 300+

    fotografii
  • 55

    case studies

Każdy z tych 55 przypadków ukazuje jakiś model realizacji praktyk kulturowych i relacji między instytucjami a obywatelami. Dążyliśmy do tego, żeby uchwycić nie tylko specyfikę konkretnych zjawisk czy działań i opisać ich historie, lecz także by jednocześnie poprzez te wskazać pozytywne przykłady prowadzenia polityki kulturalnej, ekonomicznej, administracyjnej, historycznej, czy lokalnych praktyk – zarówno instytucjonalnych, jak i oddolnych – które zasługują na wsparcie instytucjonalne. Rozpoznanie charakteru zarówno praktyk oddolnych, jak i instytucjonalnych jest według nas nie tylko poznawczo bardzo ciekawe, lecz także niezbędne do właściwego administrowania kulturą.
W niniejszym tekście – oprócz tego, że opiszemy sposób konstruowania terenu i doboru poszczególnych przypadków – wskażemy ważniejsze wnioski wynikające z zastosowania metody porównawczej.


  • Projekt „Oddolne tworzenie kultury. Wielostanowiskowe studium porównawcze” realizowany był jako zadanie wieloletnie.
  • Harmonogram

    2013
    • 33
      • realizacja czterech modułów badań:
      • uruchomienie strony internetowej projektu
    2014
    • 66
      • realizacja pięciu modułów badań
      • opublikowanie pierwszych case studies
    2015
    • 90
      • zakończenie badań terenowych
      • zorganizowanie panelu eksperckiego i seminariów
    2016
    • 100
      • opublikowanie case studies
      • opublikowanie raportu końcowego
    Zakończenie projektu i ewaluacja

Konstruowanie terenu badań

W badaniach etnograficznych teren badań pojmuje się już nie tylko jako konkretną, zamkniętą przestrzeń fizyczną, lecz także jako nieciągłą przestrzeń praktyk. Dlatego, gdy konstruowaliśmy teren – czy raczej tereny – naszych badań, to podążaliśmy za wyłaniającymi się wątkami badawczymi i naszymi rozmówcami. Nie kierowaliśmy się podziałami regionalnymi, bo dziś nie da się tworzyć map formacji kulturowych, czyli opisywać zasięgów występowania konkretnych fenomenów kulturowych, co było tak charakterystyczne na przykład dla antropologii przedwojennej. Przyjęliśmy natomiast założenia tradycji chicagowskiej w socjologii, w ramach której uznawano, że porównywanie skrajnych przypadków jest najbardziej inspirujące poznawczo (Barney G. Glaser, Anselm L. Strauss; Everett Hughes). Dlatego do badania wybraliśmy lokalizacje charakteryzujące się różnym potencjałem ekonomicznym i społecznym, a także uwzględniliśmy zróżnicowanie poziomu kapitału kulturowego. Dobór badanych przypadków był zatem kształtowany dynamicznie przez badane pola rozumiane w duchu socjologii Pierre’a Bourdieu. Prowadziliśmy badania w zróżnicowanych lokalizacjach – w obszarze miejskim, małomiasteczkowym i wiejskim. Nie są one reprezentatywne w sensie reprezentatywności statystycznej – stworzenie reprezentatywnej próby przy tak zdefiniowanych pytaniach badawczych, jak w niniejszej propozycji projektu, nie jest możliwe. Przyjęta przez nas metodologia badań pozwala za to postawić pytania, na które studia zorientowane ilościowo nie udzieliłyby odpowiedzi.

Tematy poszczególnych studiów przypadku związane były ze specyfiką badanych miejsc lub – by ująć rzecz precyzyjniej – wynikały z tego, co w danym miejscu zaobserwowaliśmy. Przyjęte ogólne założenia były „weryfikowane” przez teren. To dopiero w terenie podjęliśmy decyzje, które z wyłaniających się wątków (tematów) są najważniejsze i najbardziej interesujące dla realizowanego tematu badań. Gdy prowadziliśmy wstępne rozpoznania koncentrowaliśmy się na wartościach estetycznych (stroje, dekoracje domów, ulic, samochodów, elementy architektury tradycyjnej i nowoczesnej) i społecznych (rodzinnych, zawodowych, sąsiedzkich i innych form integracji lokalnych), a także przyglądaliśmy się różnym formom zinstytucjonalizowania działań (stowarzyszenia, zespoły artystyczne, O.S.P., koła gospodyń wiejskich) oraz praktykom związanym ze sferą ekonomiczną (formy mobilizacji lokalnych zasobów poprzez festyny, spotkania, zbieranie datków; zmiany struktury zatrudnienia wynikające z emigracji i imigracji). Owszem mieliśmy pewne przeczucia badawcze, gdyż korzystaliśmy z wcześniejszych doświadczeń terenowych, ale staraliśmy się pokazać, jak splot pewnych czynników wpływa na to, jak ludzie tworzą kulturę. Etnolodzy wielokrotnie podkreślali, że podobne uwarunkowania (kontekst) mogą owocować różnymi rozwiązaniami (Geertz 2003, Rabinow 1982). Podobnie w przypadku doboru rozmówców: zawsze związany ze specyfiką opisywanych przypadków.

Zbadaliśmy szeroki wachlarz przestrzeni społecznych oraz instytucji, takich jak biblioteki, lokalne ośrodki kultury (domy kultury, świetlice i instytucje paralelne), pozostałości instytucjonalne po lokalnych ośrodkach cepelii, zespoły śpiewacze, lokalne gazety i portale internetowe, szkoły i wspierane przez nie koła zainteresowań, sklepy, targi, domy handlowe, ośrodki O.S.P., urzędy i wiele innych.

W niektórych analizach koncentrowaliśmy się na tym, w jaki sposób kształtują się relacje obywateli z władzą instytucjonalną. Warto zaznaczyć, że istotna byłą przy tym była dla nas koncepcja badań praktyk zainspirowana teorią Michela de Certeau (2008), zgodnie z którą twórcze działania kulturowe aktorów społecznych (obywateli) podejmowane są niekiedy w opozycji do oficjalnych działań instytucjonalnych. Badaliśmy zatem nie tylko współpracę, lecz także prowadzenie taktyk oporu czy działania mające na celu „przechwytywanie” instytucji.

Inne w większym stopniu poświęcone były opisowi różnych wymiarów oddolnych praktyk kulturowych, takich jak m.in. twórczość artystyczna (w szczególności ludowa, ale także np. tworzenie muzyki), działalność kół gospodyń wiejskich, kreatywność w zakresie tworzenia (i przerabiania) maszyn i narzędzi, tworzenie treści medialnych, dzielenie się nimi i umieszczanie ich w sieci, formy kultywowania tradycji lokalnych, kibicowania, poznawania i tworzenia historii lokalnej oraz przekazywania wiedzy o niej. Uwzględniały także to, w jaki sposób lokalne ośrodki administracyjne traktują owe działania.

  • Etnograficzne badania terenowe
    realizowane w ramach kilku modułów badawczych

    Moduł Itradycyjni i medialni Moduł IIżycie kulturalne gminy Moduł IIIdziałanie w kulturze Moduł IVaktywności miejskie Moduł Vlokalne wymiary pamięci Moduł VIswojskość i obcość w mieście
  • Podstawą każdego z modułów były badania etnograficzne, prowadzone przez koordynatorów modułów i grupę wykonawców. Realizacja każdego z modułów wiązała z wielotygodniowymi, intensywnymi badaniami terenowymi.

    W badaniach realizowanych w ramach poszczególnych modułów zastosowane zostały różne, aczkolwiek komplementarne, metody. Należą do nich „klasyczne” metody etnograficzne: badania terenowe, obserwacja uczestnicząca, wywiady. Umożliwiają one dotarcie do doświadczeń i języka badanych, tym samym zaś stanowią najlepsze narzędzie badania oddolnych praktyk kulturowych.

    Wykorzystane były także narzędzia badawcze wspomagające analizę polityk kulturowych i różnego rodzaju uwarunkowań instytucjonalnych, między innymi: analiza dyskursu, kwestionariusze, techniki wypracowane w obrębie antropologii wizualnej.

    Użycie szerokiej gamy technik i metod badawczych nie tylko umożliwiło dogłębne zbadanie wszystkich poruszanych w projekcie zagadnień, lecz także zagwarantuje uwzględnienie w badaniach wielu różnych perspektyw.

Antropologiczne badania porównawcze

Choć badania prowadzone w ramach poszczególnych modułów dotyczyły odmiennych aspektów lokalnych działań, to pojawiają się jednak powracające motywy, które spajają cały projekt i umożliwiają porównywanie. Analizę porównawczą można prowadzić dwojako: tematycznie i za pomocą operatorów pojęciowych.

  • Analiza tematyczna

    Pierwsza metoda polega na porównywaniu kontekstów badanych przez nas praktyk i działań, analizie czynników kształtujących sytuacje społeczno-kulturowe z nimi związane (analiza tematyczna). Dobrymi przykładami mogą być społeczno-kulturowe aspekty jedzenia, ubierania się, aktywności fizycznej.

  • Analiza teoretyczna

    Druga metoda wykorzystuje do analizy pojęcia teoretyczne, porządkujące materiał w poprzek wątków tematycznych. Wypracowaliśmy zestaw operatorów pojęciowych, które stały się poręcznymi narzędziami analitycznymi. Znalazły się wśród nich: oddolność i instytucjonalność, formy współdziałania i współpracy, media i technologia, tożsamość i różnica.

WNIOSKI OGÓLNE

Czynniki wspierające oddolne praktyki kulturalne oraz te blokujące je

Jakie działania instytucjonalne, jaki kontekst polityczny i ekonomiczny przyczyniają się do rozwijania twórczego użytkowania zasobów kultury, jakie zaś niosą ze sobą niebezpieczeństwo promowania postaw konsumpcyjnych i bierności?


  • MODUŁ

  • CZYNNIKI WSPIERAJĄCE ODDOLNE PRAKTYKI KULTUROWE

  • CZYNNIKI UTRUDNIAJĄCE I BLOKUJĄCE ODDOLNE PRAKTYKI KULTUROWE / ZAGROŻENIA

  • Tradycyjni i medialni – dr Piotr Cichocki

    • Otwarcie na inicjatywę jednostek (np. Pomysły na projekty ze strony kadry nauczycielskiej)
    • Zapewnienie dostępu do niezbędnych infrastruktur (np. sprzęt nagłośnieniowy dla zespołów młodzieżowych)
    • Tworzenie się wolnych od nacisków politycznych przestrzeni wypowiedzi (np. Niezależne portale internetowe)
    • Tworzenie zorientowanych na pracownika / wytwórcę sieci produkcyjno-dystrybucyjnych (np. Cepelia, spółdzielnie rolnicze)
    • Dostęp do nowych technologii
    • Tworzenie i właściwe zarządzanie przestrzeniami publicznymi pozwalającymi na aktywność społeczną i kulturalną (np. wiejskie centra kultury)
    • Wspieranie zainteresowania najnowszą historią danych społeczności (np. lokalnymi fotografiami)
    • Tworzenie i wspieranie zajęć pozalekcyjnych i kółek zainteresowań dla dzieci i młodzieży
    • Otwieranie przestrzeni publicznych do użytkowania mieszkańcom (np. sale gimnastyczne po godzinach nauki dla nie-uczniów)


    • Ograniczanie przestrzeni publicznej, brak odpowiednio dostosowanych miejsc dedykowanych dla aktywności kulturalnej i społecznej
    • Zorientowanie oferty kulturalnej, infrastrukturalnej oraz komercyjnej (sklepy, restauracje) dla osób z zewnątrz (np. turystów) bez zapewnienia odpowiedniej oferty dla mieszkańców danej miejscowości
    • Brak przestrzeni dialogu między lokalną administracją czy menedżerami, a mieszkańcami / pracownikami
    • Ograniczenie wydarzeń kulturalnych i społecznych do oficjalnych wydarzeń państwowych i religijnych
    • Likwidowanie instytucji, które trwale wrosły w strukturę społeczną i charakter pracy (np. Cepelia), zamiast ich ewentualnego reformowania, a przede wszystkim zrozumienia specyfiki lokalnego użycia


  • Życie kulturalne gminy – dr Katarzyna Waszczyńska

    • Kreatywność i działania lokalnych liderów (np. działania Zdzisława Bziukiewicza, rzeźbiarzy, Zespół Wach itd.)
    • Zdolności organizacyjne – w szczególności liderów i społeczników (chodzi także o zdolności w pozyskiwaniu funduszy – np. KGW)
    • Wielość podmiotów pełniących role oddolnych instytucji kultury (np. Muzeum Kurpiowskie w Wachu, Izby Pamięci, KGW, filie biblioteczne)
    • Wsparcie władz lokalnych (szczególnie obecnego wójta Kadzidła, który przyjął na siebie rolę mecenasa kultury lokalnej/regionalnej, a także burmistrza Myszyńca) oraz lokalnych instytucji kultury (np. Centrum Kultury Kurpiowskiej w Kadzidle, Biblioteka Publiczna) dla działań na rzecz kultury lokalnej/regionalnej (także tych indywidualnych)
    • Przynależność do rozpoznawalnego regionu kulturowego (o określonych tradycjach – nawet jeśli za ich dookreśleniem „stali” eksperci)
    • Wzrost znaczenia idei i działań regionalnych
    • Dostęp do internetu (w tym strony internetowe gmin, działaczy lokalnych, czy też pasjonatów)


    • Brak bazy lokalowej (np. nie we wszystkich miejscowościach są świetlice czy domy kultury – miejsce pozwalające na organizowanie spotkań dla wsi)
    • Upolitycznianie praktyk kulturowych (imprez folklorystycznych -> towarzyszące im przemówienia polityków)
    • Niedostateczna liczba pracowników w lokalnych domach kultury
    • Zbyt mały budżet w gminach na działania kulturalne


  • Działanie w kulturze – dr Tomasz Rakowski

    • Lokalna kreatywność manualno-techniczna i tradycja twórczego wykorzystywania tego, co materialne i narzędziowe (samoróbki, doraźne konstrukcje i inne)
    • Lokalna kreatywność i spryt związane z pozyskiwaniem funduszy samorządowych i funduszy z ogólnopolskich programów typu EFS
    • Zdolności organizacyjne poszczególnych osób, w szczególności liderów i społeczników wiejskich; tradycje spontanicznej samoorganizacji
    • Wielość podmiotów funkcjonujących jako oddolne instytucje kultury w badanych wsiach (KGW, OSP, sieci społeczne ogniskujące się wokół szkół wiejskich, wiejskie kluby sportowe i inne)
    • Bliskie związki mieszkańców wsi z podmiotami władz lokalnych, obecność mieszkańców jako radnych we władzach samorządowych, możliwość ich realnego wpływania na decyzje
    • Szeroki dostęp do treści cyfrowych u młodych na wsi; dostęp do obiegów wiedzy cyfrowej podczas prac migracyjnych młodych ze wsi


    • Lokalne, niszczące konflikty pomiędzy frakcjami wiejskich społeczników i władzami gminy, także wokół dotacji strukturalnych, np. funduszu sołeckiego, stąd brak kontynuacji pracy lokalnych grup działania
    • Planowanie zatrudnień w świetlicach wiejskich często odbywa się na zasadzie lokalnych polityk i sporów o zatrudnienia. Pracownicy świetlic nie zawsze są przygotowani i zmotywowani do ambitnej pracy kulturalnej; nie zawsze są świadomi lokalnych zasobów kulturowych i potencjałów oddolnych praktyk kulturowych znajdujących się w ich bezpośrednim zasięgu/sąsiedztwie
    • Brak ukierunkowania pracowników lokalnych instytucji kultury w stronę lokalnych praktyk kulturowych mających centralne znaczenie dla ludności wsi np. związanych z doświadczeniami migracyjnymi młodych
    • Lokalne (samorządowe) upolitycznienie instytucji kultury i praktyk kulturowych
    • Brak przemyślanych programów kulturalnych podchwytujących aktywności młodych na wsi, takich jak budowanie siłowni, organizowanie turniejów siatkówki, budowanie aktywności wokół wiejskich klubów sportowych
    • Niedostrzeganie we władzach gminy i instytucjach kultury lokalnych, spontanicznych aktywistów i działaczy kulturalnych, dostrzega się często jedynie ich stereotypowe role (np. sołtysa, radnego, itd.)


  • Aktywności miejskie – dr hab. Sławomir Sikora

    • Tworzenie przestrzeni instytucjonalnych otwartych na współpracę z grupami nieformalnymi (np. takich jak CAL).
    • Sprzyjanie oddolnym próbom tworzenia instytucji kulturalnych (np. polityka lokalowa, preferencyjne czynsze, dobra baza z informacjami na temat dostępnych lokali)
    • Tworzenie programów dofinansowywania, które wspierać będę nie tylko działania zgodne z odgórnymi programami, lecz także będę w stanie objąć i uwzględnić działania inicjowane oddolnie, będące odpowiedzią na potrzeby społeczności i grup lokalnych
    • Wykorzystanie nowych technologii i mediów społecznościowych w komunikacji z mieszkańcami, co zbliża urzędników i obywateli, usprawnia obieg informacji.
    • Organizowanie wydarzeń o potencjale networkingowym (konferencji, warsztaty)


    • Biurokracja związana z uzyskiwaniem zgód potrzebnych do organizacji przedsięwzięć społeczno-kulturalnych.
    • Konstruowanie oferty instytucjonalnej w sposób zamknięty, umożliwiający jedynie bierne uczestnictwo.
    • Pomijanie pewnych grup społecznych/wiekowych w programach kultury (np. seniorów).
    • Nieuwzględnianie dynamiki pola organizacyjnego i brak wsparcia dla nowopowstających grup formalnych i nieformalnych (czyli współpraca tylko z tymi aktorami, którzy działają dłuższy czas).


  • Lokalne wymiary pamięci – mgr Magdalena Zatorska

    • Kluczowa jest współpraca z działaczami na miejscu, z lokalnymi organizacjami zrzeszającymi osoby zainteresowanie działaniami w polu kultury, które cieszą się autorytetem, a także dobrze znają kontekst lokalny, potrafią się w nim poruszać, a także rozumieją lokalne środowisko i wiedzą jak z nim współpracować (np. zwiedzanie ohelu zorganizowane przez lokalnego działacza, skierowane do emerytów, sprawiło, że w ogóle pomyśleli o tym, że do ohelu można wejść, zaciekawili się chasydyzmem).


    • Utowarowienie kultury niesie ze sobą niebezpieczeństwo biurokratyzacji sfery praktyk pamięci oraz oficjalizacji tożsamości (Comaroff i Comaroff), które prowadzić mogą do jedynie utylitarnego traktowania lokalnej historii jako zasobu – jako ciekawostki turystycznej, jako tematu, który dobrze się sprzedaje i pod którego pretekstem można zrealizować inne działania; utowarowienie odziera obiekty i praktyki z pierwotnego kontekstu (Comaroff i Comaroff), łatwo jest skontekstualizować je ponownie, na nowo, w odniesieniu do innych znaczeń i wartości. To jednak grozi „fasadowością”, powierzchownym charakterem praktyk kulturowych, które sprawiają wrażenie obudowanych znaczeniami i wartościami, a w istocie mają niewiele wspólnego z przemianami postaw społecznych i rzeczywistą pracą nad lokalną tożsamością na poziomie jednostek i wspólnot:
    • Np. Lelów: izba pamięci – ma duży potencjał performatywny i wspólnotowy, mogłaby być przestrzenią współbycia i współdziałania, ale w tej chwili „jest, bo jest”, a także „dlatego, że udało się uzyskać na nią grant”.
    • Np. Lelów: „nowy” cmentarz żydowski (na granicy miejscowości, zniszczony prawdopodobnie w trakcie wojny lub po wojnie; obecnie ma status pola uprawnego, jednak nieuprawianego od wielu lat) – traktowany jako obce dziedzictwo, wciąż nieupamiętniony, mimo że część lelowian i lokalni aktywiści do tego dążą (większość lelowian uważa, że powinien zająć się tym „ktoś inny” – chasydzi, Żydzi, gmina); dla niektórych dopiero pomysły budowy ogromnego pomnika ofiar Holokaustu, który przyciągałby turystów, brzmią przekonująco (projekt już jest).
    • Np. Lelów: Święto Ciulimu-Czulentu, na którym prezentowane są dwie kultury: „polska” i „żydowska”, głównie przez sztukę, tj. muzykę, taniec, kuchnię. Esencjalizacja tych dwóch tożsamości i ich utowarowienie sprzyjają konstruowaniu żydowskości jako obcej – np. muzyka skonstruowana jest tak, by można ją było odrzucić jako obcą.
    • Poziom ogólnopolski: brak formuł, w jakich mogłaby się wyrażać ciekawość i otwartość wobec odmienności, np. wobec chasydów, którzy w Lelowie uosabiają obcość (wygląd, zachowanie, język, brak zainteresowania kontaktami z lokalną społecznością, Żydzi).
    • Postrzeganie święta jedynie przez pryzmat jego ludycznego i konsumpcyjnego charakteru. Ważne by odróżnić bierną konsumpcję od współtworzenia przestrzeni spotkania, wspólnej zabawy, współbycia, współbiesiadowania, które umacniają więzi społeczne, postawy otwartości i chęć współdziałania (np. inkluzyjne i oddolne elementy Święta Ciulimu-Czulentu, związane z udziałem mieszkańców w tworzenie Święta: Koła Gospodyń Wiejskich i inne podmioty przygotowując stoiska z jedzeniem, Święto jako okazja do wspólnej zabawy


  • Swojskość i obcość w mieście – prof. dr hab. Anna Wieczorkiewicz

    • Promowanie wielokulturowości
    • Tworzenie centrów kulturalnych, w których ludzie mogą pogłębiać wiedzę na temat innych kultur
    • Wspieranie festiwali wielokulturowości


    • Nacjonalizm

 

[1] W niniejszym tekście korzystamy z tekstu wniosku aplikacyjnego przygotowanego wspólnie przez Piotra Cichockiego, Karolinę Dudek, Sławomira Sikorę, Tomasza Rakowskiego i Katarzynę Waszczyńską.

[2] W wypadkach, które będą wymagały ochrony danych osobowych albo rozmówcy chcieli pozostać anonimowi anonimizowaliśmy teksty (rezygnowaliśmy z użycia imion, nazwisk, nazw instytucji czy miejscowości).

  • Realizacja i finansowanie

    Realizacja projektu „Oddolne tworzenie kultury. Wielostanowiskowe studium porównawcze” realizowany jest możliwa dzięki dofinansowaniu uzyskanemu w ramach programu „Obserwatorium kultury” Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz dofinansowaniu Uniwersytetu Warszawskiego.


    1. Before
    2. After

Partnerzy
Kolektyw terenowy
Stowarzyszenie Katedra Kultury
Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego

Rada Osiedla Grochów Północny

Patronat medialny

Stan Rzeczy