Swojskość i obcość w mieście

moduł badawczy VI

Celem badań w ramach tego modułu jest analiza sposobu, w jaki dokonuje się przetwarzanie znaków odmienności kulturowej praktykowane na gruncie kultury konsumpcyjnej.

Obszarem badań jest miasto (Warszawa), a przypadkiem kluczowym są różnorodne znaki Orientu. Ujęte zostaną w dwojakiej perspektywie: z jednej strony jako wpisane w tkankę miejską, proponujące potencjalnym użytkownikom pewne sposoby wykorzystania, z drugiej jako elementy prywatnych praktyk użytkowników, czerpiących inspirację także z przestrzeni medialnych.

  • W ramach naszych badań pytamy o to, w jaki sposób na gruncie kultury współczesnej dokonuje się reinterpretacja znaków odmienności kulturowej. Interesuje nas funkcjonowanie tych znaków w ramach różnego rodzaju praktyk oraz ich oddolna reinterpretacja pod względem semantyki i funkcji. Praktyki te – nierzadko inspirowane zjawiskami określanymi mianem masowych, wpisane w szersze układy ekonomiczne, stymulowane instytucjonalnie – są na różne sposoby przetwarzane przez ich użytkowników. Generuje to zjawiska kulturowe, często niesłusznie określane mianem marginalnych, lekceważone z powodu ich subkulturowego charakteru. Tymczasem warto interpretować je jako przejawy oddolnej aktywności kulturowej, gdyż pozwala to poznać kryjący się w nich potencjał.

  • Poszczególne studia przypadków ogniskują się wokół zjawisk, symboli i praktyk kojarzonych z Orientem. Wybór ten podyktowany jest długą obecnością motywów orientalnych w kulturze polskiej oraz elastycznością ich kulturowych funkcji – w różnych kontekstach historycznych były one przetwarzane i wykorzystywane adekwatnie do żywotnych potrzeb społecznych. Obecnie joga, medytacje, medycyna ajurwedyjska, kuchnia indyjska, produkcja Bollywoodu, tańce indyjskie, orientalizowane przedmioty codziennego użytku wydają się gładko wpisywać w pejzaż kultury konsumpcyjnej. Jesteśmy przekonani, że proces tego wpisywania warto poddać głębszej refleksji antropologicznej; ta ostatnia musi oczywiście być poprzedzona badaniami terenowymi.

Teren

Szukamy miejsc (rozumianych jako miejsca fizyczne i jako obszary wytwarzania sensów), gdzie „orientalia” pełnią istotne funkcje kulturowe. Spoglądamy na nie w dwojakiej perspektywie: z jednej strony widzimy jako wpisane w tkankę miejską, proponujące potencjalnym użytkownikom pewne sposoby wykorzystania, z drugiej – jako elementy prywatnych praktyk użytkowników, czerpiących inspirację także z przestrzeni medialnych.

Badania prowadzone są na terenie Warszawy. Bezpośrednim terenem badań jest przestrzeń miejska zarówno prywatna, jak i publiczna. Szczególnie interesują nas obszary, gdzie zacierają się granice pomiędzy nimi, sytuacje, gdy okazjonalnie prywatyzacji ulega przestrzeń publiczna, a przestrzeń prywatna, traktowana jako ekstensja tożsamości użytkownika, otwierająca się w stronę szerszej „publiczności”. W niektórych przypadkach zdecydujemy się na pewne poszerzenie terenu, gdyż ograniczenie badań do granic miasta byłoby sztuczne w sytuacji, gdy migrują zarówno użytkownicy znaków odmienności, jak i znaki oraz związane z nimi zjawiska (wyraźnym przykładem są cykliczne imprezy tematyczne lub korzystanie z ofert warszawskich przez ludzi spoza tego miasta). Dlatego czasami decydować się będziemy, by podążyć śladem wskazanym przez dany znak kultury.